Bir IBAN’ın dolandırıcılıkta kullanılması, hesap sahibini soruşturmanın merkezine taşıyabilir; ancak hesap aidiyeti ile ceza sorumluluğu aynı şey değildir. Belirleyici olan, kişinin hileli planı bilip bilmediği, suça ne zaman ve nasıl katkı sunduğu, hesap üzerinde fiilî hâkimiyet kurup kurmadığı ve menfaat elde edip etmediğidir.

1. Hesap sahipliği otomatik suçluluk değildir

İnternet dolandırıcılığında mağdurun parası çoğu zaman asıl fail adına olmayan bir hesaba gönderilir. Bu nedenle soruşturmanın ilk ulaştığı kişi hesap sahibidir. Ancak ceza sorumluluğu yalnızca hesabın kime ait olduğuna değil, kişinin hileli planı bilerek ve isteyerek destekleyip desteklemediğine bağlıdır.

Hesap sahibi asıl faile kartını, şifresini ve telefonu devretmiş olabilir; para geldikten sonra çekim veya transfer yapmış olabilir ya da kendi hesabının kullanıldığını hiç bilmeyebilir. Her senaryo aynı hükme bağlanamaz. Kast, iştirak biçimi ve menfaat ayrı ayrı belirlenmelidir.

• Hesaba para gelmesi maddi bağlantıyı gösterir; manevi unsuru tek başına göstermez.
• Komisyon, tekrar, mesaj ve para çekme biçimi kast değerlendirmesinde önemlidir.
• Mağdurun zarar görmesi, her hesap sahibini hileli davranışın faili yapmaz.

2. Dolandırıcılığın unsurları ve cezalar

Dolandırıcılık için mağduru hataya düşürebilecek hileli davranış, bu davranışın etkisiyle gerçekleşen tasarruf, zarar ve fail veya üçüncü kişi lehine yarar gerekir. Banka hesabını kullandıran kişi mağdurla hiç temas etmemişse, hileyi kimin kurduğu ve hesap sahibinin bu planla ne zaman birleştiği araştırılmalıdır.

Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması TCK m.158 kapsamında nitelikli hâl oluşturabilir. Fakat yalnızca paranın banka aracılığıyla gönderilmesi her olayda aynı bentten uygulama yapılmasına yetmez; hilenin icrasında bilişim sisteminin hangi işlevi gördüğü açıklanmalıdır.

3. Müşterek fail mi, yardım eden mi?

Müşterek faillik için birlikte suç işleme kararı ve fiil üzerinde ortak hâkimiyet aranır. Yalnızca hesap sağlamak çoğu olayda mağdurun kandırıldığı hileyi yönetmek anlamına gelmez. Katkı suçun icrasını kolaylaştırıyorsa yardım etme; kast yoksa cezai sorumsuzluk gündeme gelebilir.

Hesap sahibinin mağdurla konuşması, ilanı yayımlaması, fiyatı belirlemesi veya hileli senaryoyu yönetmesi müşterek faillik iddiasını güçlendirir. Sadece parayı sonradan çekmek ise suç tamamlandıktan sonraki hareketin iştirak mi, aklama mı, suç eşyasını kabul mü olduğu yönünden zaman ve kast analizi gerektirir.

4. Yargıtay’ın kast yaklaşımı

Yargıtay kararlarında belirleyici mesele, hesabın kullanılmış olmasından öte sanığın dolandırıcılık planını bildiğinin kesin delille gösterilmesidir. Güven ilişkisi, iş vaadi veya kartın başka kişi tarafından yönetilmesi savunmaları; menfaat, tekrar ve iletişim kayıtlarıyla sınanır.

Beraat kararı için yalnızca “bilmiyordum” demek yeterli değildir; ancak mahkûmiyet için de bu savunmanın aksinin her türlü makul şüpheden uzak delille ortaya konulması gerekir. Mahkeme, parayı kimin çektiği ve mobil bankacılığı kimin kullandığı gibi araştırılabilir noktaları eksik bırakamaz.

• ATM ve işyeri kamera kayıtları.
• Mobil bankacılık cihaz ve IP logları.
• Kart teslimi hakkındaki mesaj ve tanıklar.
• Komisyon veya pay alındığına dair kayıt.
• Benzer başka transferlerin bulunup bulunmadığı.

5. AYM: Eksik araştırma ve gerekçeli karar

Hesap sahibinin savunmasının özü karşılanmalıdır. “Kartımı kaybettim”, “hesabı iş vaadiyle açtım”, “parayı ben çekmedim” gibi sonucu değiştirebilecek iddialar; banka logları, kamera veya bilirkişiyle araştırılabiliyorsa mahkeme neden kabul veya reddettiğini açıklamalıdır.

AYM incelemesi bir temyiz denetimi değildir; fakat savunmanın esaslı itirazlarının cevapsız bırakılması, delillere erişim veya silahların eşitliği sorunları adil yargılanma hakkını etkileyebilir.

6. İfade öncesi delil kontrol listesi

İlk ifade, hesap kullandırma dosyalarının yönünü belirleyebilir. Tarihler ve para hareketleri görülmeden verilen genel açıklamalar sonradan çelişki yaratabilir. Önce hesap dökümü, kartın teslim veya kayıp tarihi, telefon değişiklikleri ve olay kişileriyle ilişki kronolojik hâle getirilmelidir.

Suç gelirinin iadesi veya mağdur zararının giderilmesi etkin pişmanlık bakımından önem taşıyabilir; ancak ödeme, suçu kabul anlamına gelecek özensiz ifadelerle yapılmamalıdır. TCK m.168 koşulları suç ve aşamaya göre ayrıca değerlendirilmelidir.

• Hangi hesaba, hangi tarihte, kimden para geldi?
• Parayı kim çekti veya aktardı?
• Kart, SIM ve mobil bankacılık hangi kişideydi?
• Hesap sahibi komisyon aldı mı?
• Şüpheli işlem fark edilince bankaya veya savcılığa bildirim yapıldı mı?

7. Sonuç ve kaynak notu

IBAN’ın suçta kullanılması ciddi bir delildir; fakat ceza hukukunda “hesap senin, suç da senin” biçiminde kusursuz sorumluluk kurulamaz. Hileli planı bilme, katkının zamanı ve niteliği, menfaat ve fiil üzerindeki hâkimiyet birlikte değerlendirilmelidir.

Etkili savunma; hesap sahibini soyut biçimde masum ilan etmek yerine, teknik verilerle parayı ve hesabı fiilen kimin yönettiğini, kastın hangi delille ispatlanamadığını ve iştirak biçiminin neden yanlış kurulduğunu gösterir.