Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru

Temel hak ve özgürlüklerin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddialarında, iç hukukta ve uluslararası düzeyde belirli bireysel başvuru yolları bulunmaktadır.

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru birbirinden farklı koşullara, kabul edilebilirlik kriterlerine ve usul kurallarına tabidir.

Bu nedenle başvurunun yalnızca olay anlatımından ibaret olmaması; ihlal edildiği ileri sürülen hakkın, ilgili yargısal sürecin ve hukuki gerekçelerin sistematik şekilde ortaya konulması gerekir.

1. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, Anayasa ve ilgili düzenlemeler kapsamında güvence altına alınan ve bireysel başvuruya konu olabilecek temel hakların kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasına dayanan özel bir hukuk yoludur.

Başvurunun yapılabilmesi için ilgili hukuki başvuru yollarının ve başvuru koşullarının somut olay bakımından değerlendirilmesi gerekir.

2. Kabul Edilebilirlik Koşulları

Bireysel başvurularda yalnızca bir mahkeme kararının hatalı olduğunun ileri sürülmesi her durumda yeterli değildir.

Başvuruda;

• ihlal edildiği ileri sürülen temel hak,

• kamu gücü işlemi,

• başvurucunun kişisel ve güncel mağduriyeti,

• başvuru yollarının tüketilmesi,

• başvuru süresi

gibi unsurlar önem taşır.

3. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Başvuru

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokoller kapsamında güvence altına alınan hakların ihlal edildiği iddialarını belirli şartlar altında inceleyebilir.

AİHM başvurusu, ulusal mahkemelerin üzerinde yeni bir temyiz mercii olarak değerlendirilmemelidir. Başvurunun Sözleşme kapsamında korunan bir hak ihlali iddiasına dayanması gerekir.

4. İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi ve Süreler

AYM ve AİHM başvurularında başvuru yollarının tüketilmesi ve kanuni sürelerin takip edilmesi temel öneme sahiptir.

Sürelerin kaçırılması veya başvurunun usule uygun oluşturulmaması, uyuşmazlığın esasına girilmeden başvurunun sonuçlandırılmasına neden olabilir.

Bu nedenle başvuru hazırlığı mümkün olduğunca erken aşamada ele alınmalıdır.

5. Başvurunun Hazırlanması

Bireysel başvuruda olayların kronolojik biçimde açıklanması, ilgili karar ve belgelerin belirlenmesi, ihlal iddiasının hukuki temellerinin ortaya konulması ve başvurunun ilgili usul kurallarına uygun hazırlanması gerekir.

6. Hukuki Değerlendirme

AYM ve AİHM bireysel başvuruları kendine özgü usul ve kabul edilebilirlik koşulları bulunan hukuki mekanizmalardır. Başvurunun başarı ihtimali hakkında değerlendirme yapılabilmesi için tüm yargılama sürecinin ve mevcut belgelerin birlikte incelenmesi gerekir.