1. İfadeye çağrılmak ne anlama gelir?

Cumhuriyet savcılığı veya kolluk tarafından ifadeye çağrılmak, kişinin suçlu olduğu veya hakkında dava açılacağı anlamına gelmez. İfade alma, soruşturma makamının suç şüphesini araştırırken şüphelinin beyanını aldığı temel muhakeme işlemlerinden biridir.

Ceza Muhakemesi Kanunu bakımından “ifade”, şüphelinin kolluk veya Cumhuriyet savcısı tarafından dinlenmesini; “sorgu” ise şüpheli veya sanığın hâkim ya da mahkeme tarafından dinlenmesini ifade eder.

• Şüpheli
• Müşteki/mağdur
• Tanık
• Bilgi sahibi

2. Savcılık neden ifade almak ister?

Soruşturma; şikâyet, ihbar, kolluk tutanağı, banka bildirimi, MASAK analizi, dijital materyal, kamera kaydı, tanık anlatımı veya başka bir soruşturmadaki delil nedeniyle başlatılmış olabilir.

Şüpheli sıfatıyla çağrılan kişi bakımından susma hakkı, müdafi yardımından yararlanma hakkı ve lehine delillerin toplanmasını isteme imkânı önem taşır.

3. İfadeye gitmezsem ne olur?

CMK m.145 uyarınca ifadesi alınacak veya sorgusu yapılacak kişi davetiye ile çağrılır; çağrılma nedeni belirtilir ve gelmemesi hâlinde zorla getirileceği yazılır. Bu nedenle usulüne uygun çağrıyı tamamen görmezden gelmek dosyanın kapanmasını sağlamaz.

CMK m.146’ya göre, çağrıldığı hâlde gelmeyen şüpheli veya sanık hakkında koşulları varsa zorla getirme kararı verilebilir. Zorla getirme ile yakalama ve tutuklama aynı kavramlar değildir.

4. Telefonla karakoldan arandım: resmî çağrı mı?

Uygulamada kolluk birimleri kişilere telefonla ulaşıp ifade için davet yapabilmektedir. Ancak CMK m.145’in düzenlediği usul davetiye ile çağrıdır. Telefonla yapılan iletişim ile usulüne uygun davetiyenin hukuki sonuçları otomatik olarak aynı kabul edilmemelidir.

Buna rağmen telefonla aramayı tamamen yok saymak da doğru değildir. Arayan birim, soruşturma numarası, hangi sıfatla çağrıldığınız ve çağrının gerçekten kamu görevlisinden gelip gelmediği doğrulanmalıdır.

• Arayan birimin adını öğrenin.
• Dosya/soruşturma numarasını sorun.
• Hangi sıfatla çağrıldığınızı öğrenin.
• Telefonda ayrıntılı savunma yapmak zorunda olmadığınızı bilin.
• Polis/savcı taklidiyle yapılan dolandırıcılıklara karşı aramayı doğrulayın.

5. Susma hakkı ve müdafi yardımı

CMK m.147 uyarınca şüpheliye yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanuni hakkı olduğu bildirilmelidir. Susma hakkının kullanılması suç ikrarı değildir. Kimlik bilgilerine ilişkin soruları doğru cevaplama yükümlülüğü ise ayrıdır.

Aynı maddede müdafi seçme ve müdafiin hukuki yardımından yararlanma hakkı da düzenlenmiştir. Müdafi, ifade veya sorgu sırasında hazır bulunabilir. Özellikle teknik, mali veya ağır sonuçlu soruşturmalarda ilk ifadenin dosyanın sonraki yönünü etkileyebileceği gözden kaçırılmamalıdır.

6. İfade tutanağı, yasak sorgu yöntemleri ve avukatsız ifade

İfade tutanağı imzalanmadan önce mutlaka okunmalı; eksik veya yanlış yazılmış hususlar düzeltilmelidir. CMK m.148, ifadenin özgür iradeye dayanmasını zorunlu tutar; kötü davranma, tehdit, aldatma, yorma veya kanuna aykırı menfaat vaadi gibi yöntemler yasaktır.

Ayrıca müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, şüpheli veya sanık tarafından hâkim ya da mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Aynı olayla ilgili yeniden ifade alma ihtiyacı doğarsa bu işlem kural olarak Cumhuriyet savcısı tarafından yapılır.

• Tutanağı okumadan imzalamayın.
• Söylemediğiniz cümlelerin eklenip eklenmediğini kontrol edin.
• Önemli açıklamaların eksik bırakılmasına itiraz edin.
• Baskı veya vaade dayalı ifade hukuka aykırıdır.

7. İfade öncesi savunma ve sonuç

İfade öncesinde mümkün olan ölçüde isnadın konusu ve dosyanın niteliği belirlenmeli; savunmayı destekleyen belgeler korunmalıdır. Özellikle banka, kripto, telefon, mesajlaşma ve dijital kayıtların bulunduğu dosyalarda ilk beyanın objektif verilerle çelişmemesi önemlidir.